این نکته را باید یاد آوری نمود که مهار بیابان زایی همیشه و در همه جا صرفا با استفاده از روشهای فنی و کلاسیک امکان پذیر نمی باشد زیرا در حال حاضر ریشه این معضل را باید در مسایل دیگری مانند مسایل و مشکلات احتماعی و اقتصادی مردم جستجو کرد. در این قسمت برخی از روش های مدیریتی  برای جلوگیری از گسترش بیابان شرح داده می شود.

1- شناخت ساختار اجتماعی و اقتصادی جامعه روستایی: با وجوديكه قدرت حاصلخيزي خاك بيابان و حواشي آن روي هم رفته بسيار كم است ولي استعداد بالقوه آن براي توليد و اسكان تا حدي قآبل ملاحظه است. از طرفي بهره برداري از اراضي خشك براي آينده ايران اهميت بسزايي دارد چون بالا بودن نرخ رشد جمعيت و توسعه اقتصادي كشور اين نياز را بوجود مي آورد كه سطح توليدي  مناطق بیابانی ايران نیز به حداكثر ممكن برسد. در حوزه فعاليت وسيع و گسترده بيابان سر وكار ما بيشتر با جامعه روستائي مي باشد. وضع جوامع روستائي در زمينه هاي اجتماعي و اقتصادي ويژگيهاي خاصي دارد ارتباط اين جامعه با محيط اطراف خود در طول زمان باعث بوجود آمدن روابط عمومي، توليدي، نهادها، سازمانها و عرف خاصي در سطح روستا گرديده كه بسته به شرايط محيط در مناطق مختلف متفاوت است. بنابراين در هر برنامه اي كه در ارتباط با جامعة روستايي باشد، شناخت ساختار اجتماعي و اقتصادي و فرهنگي روستا و عملكرد آن ضرورت دارد و بدون توجه به آن هر گونه طرحي نه تنها با موفقيت همراه نخواهد بود بلكه باعث بروز ناهماهنگي و بر هم زدن ساختار سنتی اجتماعی و اقتصادی روستا نیز خواهد شد، همانطور که فعاليتهاي چند دهه اخير گوياي اين واقعيت است در اغلب طرحهايي كه تاكنون به مرحله اجرا در آمده به وضعيت اجتماعي و اقتصادي مردم يا ابداً توجه نشده و یا به صورت سطحي توجه شده است به طوري كه مردم در مقام معارضه با منابع طبيعي بوده اند. در این زمینه بايستي خلاء ناشي از ضعف فرهنگی بویژه فرهنگ منابع طبیعی به طریقی پر شود که در این مورد علاوه بر کارهای تخصصی ترویجی، می توان از وجود جامعه طلاب و روحانيت استفاده كرد. چون جامعه روستايي بنا بر آموزه های دینی و سنتی خود اعتقاد خاصي به اين طبقه دارند بنابراين مي توان از نفوذ كلام روحانيوني كه در طول سال به مناسبت هاي مختلفي به روستاها مي روند براي حفط منابع طبيعي استفاده كرد و در جهت حفظ و احياء و بهره برداري صحيح از منابع طبيعي مردم و افراد ناآگاه را بقدرت كلام و بيان خود ارشاد نمايند.

2- بهبود وضعیت معیشت اقتصادی ساکنان بیابان: براي مبارزه با بيابان، اهميت عوامل اقتصادي و اجتماعي را بايد مد نظر داشت. كشاورزي و دامداراي در اراضي خشك مانند كشاورزي و دامداري در اراضي حاصلخيز، پر منفعت نيست. اينجا است كه دولت بايد به كمك مردمي كه در كوير و بيابان زندگي مي كنند بشتابد و از لحاظ اقتصادي زندگي اين مردم را در سطح معقولي تامين كند و اين كمك هاي اقتصادي شامل وام بلاعوض، ‌معاضدت در تهيه علوفه ارزان براي دامهاي آنان و رساندن تجهيزات و لوازمات لازمه مي باشد.

 3– تامین منابع سوخت و انرژی: در بسياري از روستاهاي پر جمعيت كه داراي آب و برق مي باشند. هنوز براي سوخت از هيزم استفاده مي شود و اين هيزم عمدتاً از طريق بوته كني مراتع تامين مي شود چه بسا با همكاري مقامات محلي ذيربط بتوان مثلاً با ايجاد يك نانوايي، نان مصرفي يك روستا را تامين كرد به اين ترتيب مي توان عملاً از بوته كني مراتع به نحو چشمگيري کاست

4- اصلاح روش تامین انرژی در مناطق مستعد بیابان زایی: در ايران با زمينه مناسب اقليمي و تابش آفتاب در بيشتر مناطق و در اكثر فصول سال همچنين وجود مناطق واجد پتانسيل بالاي باد و قابليت هاي توليد انرژي زمين گرمايي زمينه لازم و مناسبي را براي استفاده و گسترش انرژيهاي نو و پاك فراهم آورده است.  انرژی خورشیدی و باد، از جمله منابعی هستند که در كشور ما بویژه در مناطق بیابانی به فراواني یافت می شوند، با شناخت مكانهاي مناسب اين منابع و بكارگيري آبزار مناسب براي تبديل آنها به انرژی هاي ديگر مي توان از اين منابع غني به عنوان يك نيروي تكميل كننده و ياري رسان برای تامین انرژی گرمایی و سرمایی استفاده کرد (هم اکنون در برخی از مناطق ایران از این انرژی ها استفاده می شود). در صورت توسعه بیشتر و بهتر این انرژی ها می توان قسمت اعظم نیازمندیهای شهری را در مناطق مناسب از این طریق تامین کرد. این مسئله می تواند یکی از اقدامات مهم برای بهبود محیط اکولوژیک، کاهش قطع درختان ، تامین علوفه و کنترل بیابان زایی بشمار رود. در مجموع می توان گفت حل مشکل انرژی در نواحی روستایی مواجه با پدیده بیابان زایی از طریق کنترل مصرف منابع انرژی موجود و توسعه منابع جدید انرژی ، در خاتمه بخشیدن به قطع درختان و تخریب پوشش گیاهی موثر بوده و انجام این دو ، تضمینی برای اصلاح تعادل اکولوژیک و کنترل گسترش بیابان زایی می باشد.

 جناب آقای دستار مصیبت وارده رابه شما تسلیت عرض میکنیم

                                     گروه مرتع وآبخیزداری ۸۳

سلام خوشبختانه بازهم یک خبر خوش داریم که سوژه خبری آن جناب آقای دستار است گوئی ایشان به جمع مرغان پیوسته اند ودیگربابچه مجردهانمی گردندخوب بابا یه دستی هم به سرمابکش وبرای ماهم دعاکن!!ماهم دل داریمخوب حداقل شیرنیه رو خوردیم تاآرزو به دل اون دنیا نریم تاتو زابل هم یه شیرنی خورده باشیم

خلاصه نظریادتون نره ارواح کسی که دوست دارین 

http://www.irn.org

http://www.rivernetwork.org

http://www.ctic.purdue.edu/KYW/nwn/nwn.html

http://www.joewheaton.org.uk/river.asp

http://www.ctic.purdue.edu/CTIC/CTIC.html

http://ei.cornell.edu/watersheds

http://watershed.org/wmc/index.php?module=PostWrap&page=howtopost.html

http://ei.cornell.edu/watersheds

http://water.usgs.gov/rivers.html

http://www.awra.org

http://www.nrcs.usda.gov

www.epa.gov/owow/watershed

http://massmovement.com/

http://members.tripod.com/~Jenn2000/main.html

http://www.ngdc.noaa.gov/seg/hazard/resource/geohaz/landsl.html

www.fiu.edu/~longoria/natural/mass/mmain.htm

http://gldage.cr.usgs.gov/html_files/nlicsun.html

http://www.unige.ch/hazards/

http://homepage.smc.edu/robinson_richard/massmovementlinks.htm

اولین اقدامی که جهت سازماندهی امر حفاظت آب و خاک در کشور ما انجام شد. تاسیس ادارات بررسیهای آب و خاک و حفظ منابع کشاورزی (آب، خاک، جنگل و...) در قسمت منابع طبیعی وزارت کشاورزی در سال 1338 بود که وظایف آن پس از مدتی به بنگاه جدید­التأسیس جنگلها واگذاری گردید. در سال 1339 همزمان با شروع احداث چند سد بزرگ مخزنی خوصاً سد کرج و در پی گزارش کارشناسان فائو خطر رسوگذاری در مخازن این سدها مورد توجه قرار گرفت.

در همین سال اولین برنامه آزمایشی حفاظت خاک در حوضه فرعی سیر اچال از آبخیز رودخانه کرج در مساحت 600 هکتار و با اعتبار دویست هزار ریال توسط ریکاردی کارشناس ایتالیایی فائو به مرحله اجرا در آمد.

اولین گزارش نسبتاً مفصلی که در رابط با فرسایش خاک و حفاظت آب و خاک در ایران چاپ گردید توسط دوان و ربین کارشناس فائو در سال 1337 به زبان انگلیسی منتشر شد. این کتاب توسط (کمیته حفاظت آب و خاک) وزارت کشاورزی در سال 1341 به فارسی ترجمه و منتشر شد.

سیلابهای سال 1347 و 1348 خسارات زیادی به کشور وارد نمود و به همین انگیزه در گزارش بودجه سال بعد ذکر شد که عمر هشتاد ساله شش سد بزرگ کشور با اجرای برنامه­هایی اصلاح آبخیزها به یکصدو پنجاه سال افزایش خواهد یافت و زبان وارده از رسوبگذاری در مخازن سدها و به صنعت آب و برق کشور در این گزارش یک میلیارد ریال برآورد گردیده بود. به همین دلیل در بودجه سال 1348 اعتباراتی جهت انجام فعالیتها آبخیزداری در حوضه­های آبخیز سدهای کرج و سفید رود پیش­بینی گردید و دفتر فنی حفاظت خاک که در سال 1347 برای مبارزه با فرسایش بادی و تثبیت شن تاسیس شده بود از سال 1351 تحت عنوان دفتر حفاظت خاک و آبخیزداری رسما مسئولیت انجام فعالیتها آبخیزداری را بعهده گرفت.

با وجود آنکه در سال 1351 برای ایجاد هماهنگی فعالیتهای آبخیزداری شورای عالی آبخیزداری به وجود آمد و در سال 1363 شورای­عالی کشاورزی تصویب نمود که جلسات این شورا هر دو ماه یکبار تحت عنوان شورای­عالی آبخیزداری تشکیل و به مسائل آبخیزداری در ایران بپردازد حرکت چشمگیری در جهت آبخیزداری و همتراز مسائل و معضلات منابع آب و خاک کشور حاصل نشد و برنامه ریزی در این جهت بسیار بطئی پیش می­رفت و هیچکدام این شوراها نیز به نتایج دلخواه نرسید و پس از مدتی فاقد کارآیی شدند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی دیدگاه­ها در بخش آبخیزداری کمی به حوضه­های خارج از سدها نیز معطوف شد، ولی تحول اساسی در آبخیزداری از سال 1370 در تمام زمینه­های تشکیلاتی، عرصه فعالیت و اعتبارات حاصل شد، که امید است همچنان مستدام باشد.

 

براساس بخشنامه‌اي از سوي وزير جهاد كشاورزي، تمام تشكيلات آبخيزداري در استانها به اداره‌هاي كل منابع طبيعي منتقل شد.

به گزارش روز چهارشنبه روابط عمومي سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري ايران، پيش از ادغام وزارت جهاد سازندگي با كشاورزي، معاونت آبخيزداري به صورت مستقل و تحت نظارت مستقيم وزارت جهاد سازندگي مشغول انجام فعاليت در عرصه‌هاي منابع طبيعي بود.

باتوجه به آنكه فعاليتهاي معاونت آبخيزداري در جهت حفاظت از منابع پايه و آب و خاك كشور بوده و اهداف مشتركي را در برنامه‌ها و سياستها با سازمان جنگلها و مراتع تعقيب مي‌كرد، براساس مصوبه شورايعالي اداري در تيرماه سال ‪ ،۸۱‬وظايف مربوط به آبخيزداري در وزارت جهاد كشاورزي به سازمان جنگلها و مراتع كشور واگذار شد و اين سازمان به سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري تغيير نام يافت.

اين الحاق تنها در سطح ستاد سازمان صورت گرفته بود و در استانها مديريت آبخيزداري كماكان با سازمان جهاد استان به فعاليتهاي خود ادامه مي‌داد.

از اين‌رو به منظور انسجام بخشيدن و رعايت پيوستگي در وظايف و فعاليتهاي مربوط به جنگل، مرتع و آبخيزداري و پرهيز از موازي كاري و نيز استفاده موثرتر از امكانات و نيروي انساني متخصص، براساس بخشنامه وزير جهاد كشاورزي تمام تشكيلات آبخيزداري اعم از نيروي انساني، پستهاي سازماني، تجهيزات، ماشين‌آلات و تمام تملكهاي دارايي و فعاليتهاي مديريت آبخيزداري در استانها به اداره‌هاي كل منابع طبيعي منتقل شده است.

براساس اين گزارش، مديريت آبخيزداري و اداره‌هاي آبخيزداري شهرستانها تا ابلاغ نام و تشكيلات جديد كه توسط سازمان جنگلها، ابلاغ خواهد شد با حفظ جايگاه تشكيلاتي و پستهاي سازماني خود در اداره‌هاي كل منابع طبيعي استانها به فعاليت خود ادامه مي‌دهند.

۱۶/۰۱/۱۳۸۵

 

 

منابع طبيعي به مجموعه مواهب و ثروتهاي خدادادي اطلاق مي شود كه به رايگان در اختيار بشر قرار گرفته است. انسان از روزگاران اوليه خلقت در عرصه هاي منابع طبيعي زندگي كرده و از منابع آن اعم از آب، گياهان، حيات وحش و آبزيان و  . . . به طرق مختلف استفاده مي برده است.  افزايش سطح دانش بشري و در راستاي آن افزايش جمعيت در كنار مسائل سياسي موجب شد تا دولتها در جهت دستيابي به منابع و افزايش درآمد ملي به بهره برداري از منابع طبيعي روي آورند. اين بهره برداري كه در بسياري مواقع بدون در نظر داشتن جنبه هاي اكولوژيكي صورت گرفته است نتيجه اي جز تخريب عرصه هاي منابع طبيعي را در پي نداشته است. مراتع(Rangelands) به عنوان        پشتوانه هاي پروتئيني به كليه اراضي طبيعي كه داراي پوشش گياهي خودرو بوده و بتواند علوفه مورد نياز دامها در فصل چرا را تامين سازدگفته مي شود. مراتع  در تامين نيازهاي    علوفه اي دامها ، تغذيه سفره هاي آب زيرزميني، بهره برداري از محصولات فرعي مرتعي، تصفيه و تلطيف هوا، جلوگيري از فرسايش خاك و بروز سيل، تامين نيازهاي      حيات وحش و  جنبه هاي تفرجگاهي اهميت دارند. كشور ايران با برخورداري از 90 ميليون هكتار عرصه هاي مرتعي يكي از كشورهاي صاحب غني ترين فلور گياهي در جهان است. بنابراين ضرورت حفاظت، احيا، اصلاح و بهره برداري بهينه از مراتع  درقالب  مديريتي صحيح و كارآمد، از طريق علم و هنر مرتعداري         (Range Management) ميسر است.   مراتع  خود در بستر حوزه هاي آبخيز واقع شده اند و  حوزه آبخيز(Watershed) به محدوده اي طبيعي كه داراي يك زهكش اصلي باشد  و در مواقع بارندگي آب تمام آبراهه ها به درون اين زهكش (رودخانه يا مسيل) وارد شده و در نهايت از نقطه مشخصي تحت عنوان خروجي حوزه تخليه مي گردد، گفته مي شود.

منابع طبيعي ايران در يك نگاه

164 ميليون هكتار عرصه كشور در يك نگاه آماري به صورت زير طبقه بندي مي شوند:

الف :  2/83 درصد آن را منابع طبيعي  تجديد شونده به خود اختصاص داده است:

1- جنگلها با مساحتي در حدود 4/12 ميليون هكتار 6/7 % سطح ايران را ميپوشانند.

2-  مراتع با مساحتي در حدود 90 ميليون هكتار 55 % مساحت كشور را تحت پوشش دارند.

3- اراضي بياباني و كويري با سطحي در حدود 34 ميليون هكتار 7/20% مساحت ايران را در قلمرو خود دارند.

اگر چه منابـــع طبيعي تجديد شونده كشــور بصورت يك پيكره واحــد اســت اما به لحـاظ سيستمـهاي بهره برداري و نظامهاي مديريتي در كشور جمهوري اسلامي ايران در سـه بخش متفاوت مورد توجه و ارزيابي قرار ميگيرند. اين سه بخش  عبارتند از  :

               _ جنگل
               _ مرتع
               _ مناطق بياباني

ب -   باقيمانده عرصه  شامل اراضي تحت كشت ( زراعت ديم ، زراعت آبي ، باغات و …. ) و اراضي تخصيص يافته به مناطق مسكوني ( شهري و روستائي ) راهـــها و درياچـه ها و مردابها و هامونها ميباشد كه با سطح 6/27 ميليون هكتار به 8/16% مي رسد . 

آبخيزداري آبخيزداري يعني تغذيه سفره آب هاي زيرزميني و افزايش توليد محصول آبخيزداري بهره گيري از مجموعه گسترده دانش و تجربه است در يافتن راه هاي پيشگيري و رويارويي با فرسايش خاك و سيلابهاي مخرب آبخيزداري يعني حفظ و احياء آبخيزهاي بحراني آبخيزداري يعني بهره برداري كامل از سرمايه گذاريهاي هنگفت مالي در منابع اقتصادي كشور آبخيزداري يعني بهره برداري مناسب و درست از منابع طبيعي و كشاورزي حوزه هاي آبخيز آبخيزداري يعني تقويت پوشش گياهي و كاهش زيان هاي سيل هاي ويرانگرآبخيزداري يعني تغذيه سفره آب هاي زيرزميني و افزايش توليد محصول. در اثر عدم اطلاع از روشهاي بهره برداري صحيح، جنگلها و مراتع سرسبز به بيابانهاي بي آب و علف بدل مي شوند. متأسفانه بعضي افراد بدنبال كسب درآمد بيشتر اقدام به شخم اين اراضي جهت كشت ديم مي كنند كه خود زمينه را جهت فرسايش و تخريب بيشتر زمين فراهم مي كند. بوته كني، قطع درختان و چراي مفرط در مراتع نهايتاً مراتع و جنگلها را به بيابانهاي خشك و بي آب و علف تبديل خواهدكرد. آثار زندگي گياه و دام در اين بيابانها كمتر به چشم مي خورد و حسرت ديدن آب و سرسبزي را بر دل هر بيننده اي به جاي مي گذارد. با ادامه روند تخريب مراتع، گياهان مرتعي در سطح مراتع از بين رفته و به علت كمبود علوفه عشاير مجبور به فروش دامهاي خود شده و براي امرار معاش راهي شهرها مي شوند. فرسايش خاك هر سال شديد تر شده و با هر بارندگي، خاك با ارزش از دسترس خارج مي شود. با فقير شدن پوشش گياهي، عشاير مجبور به تعليف دام با استفاده از سرشاخه هاي درختان و علوفه هاي دستي مي شوند. كمبود علوفه باعث سوء تغذيه، ضعف و بيماري دام مي گردد و كاهش توليد گوشت و شير و كاهش در آمد عشاير را بدنبال خواهد داشت. با از بين رفتن پوشش گياهي در سطح مراتع در موقع بارندگي، آب بدون آنكه در خاك نفوذ كند، به سرعت روي سطح زمين جاري شده و جويبارهاي كوچك دست به دست يكديگر مي دهند و سيلابهاي بزرگي به راه مي افتد كه در مسير خود چادرهاي عشاير، روستاهاي پائين دست، جاده ها، پلها و زمينهاي زراعي را تخريب مي كند. با انجام عمليات آبخيزداري و احياء پوشش گياهي شرايط مجدداً جهت بهره برداري با مديريت صحيح فراهم مي گردد. بايد دانست كه در اين مرحله نيز چنانچه بدون توجه به نكات فني بهره برداري صورت گيرد، امكان تخريب و بيابانزائي وجود دارد و سرمايه و بودجه صرف شده به هدر خواهد رفت. نكته قابل توجه اين است كه قبل از تخريب مرتع بايد با كمك كارشناسان به نحوي از مراتع استفاده شود كه نياز به اجراء طرحهاي پرهزينه براي احياء مراتع نداشته باشيم. مساحت حوزه هاي آبخيز مساحت حوزه هاي آبخيز كوهستاني در حوزه هاي داخلي 113793.5482 هزار هكتار،‌ در حوزه هاي سد 33018.489 هزار هكتار و در حوزه هاي رودخانه اي 13894.337 هزار هكتار مي باشد. چه بايد كرد؟ بايد با احياء پوشش گياهي و اعمال روشهاي مختلف جريان آب را مهار نمود و امكان نفوذ آنرا در خاك فراهم كرد و با ايجاد شرايط مناسب اقدام به كاشت درخت و درختچه نمود. به اين گونه فعاليتها كه نهايتاً منجر به حفظ آب و خاك شده و شرايط را به سمت برقراري تعادل زيست محيطي سوق مي دهد آبخيزداري گفته مي شود.  اسكان، توليد علوفه و شكوفايي پتانسيل هاي بالقوه عشاير گام موثري در حفظ آب، خاك و منابع تجديد شونده و تداوم حيات و زندگي است. اصلاح كاربري اراضي پر شيب حوزه هاي آبخيز از برنامه هاي پيشگيرانه آبخيزداري در مهار و كنترل سيلاب هاي ويرانگر است. مراتع مرتع زميني است اعم از كوه ، دامنه يا اراضي مسطح كه در فصول رويش گياهان داراي پوششي از نباتات علوفه اي خود رو بوده و با توجه به سابقه بهره برداري صرفا مورد چراي دام قرار مي گيرد .ممكن است كه مراتع داراي درختان جنگلي خود رو باشد كه در اين صورت مرتع مشجر ناميده مي شود. وضعيت مراتع ايران بر اساس آخرين آمار در سال 1374 سازمان جنگلها و مراتع كشور طبقه بندي سطح مراتع از نظر وضعيت 9.3 ميليون هكتار مرتع خوب (10.33 درصد)، 37.3 ميليون هكتارمرتع متوسط تا فقير(41.45 درصد) و 43.4 ميليون هكتار مرتع فقير تا خيلي فقير (48.45 درصد) جمعا به وسعت 90 ميليون هكتارداراي توليدي برابر با 10.7 ميليون تن علوفه خشك قابل بهره برداري مجازو يا 5.8 ميليون تن T.D.N علوفه مجاز مي باشد. اهميت مرتع بر اساس آخرين  بررسيهاي انجام  شده علوفه توليدي  تنها يك چهارم ارزش عرصه هاي مرتعي است و سه چهارم آن ارزشهاي اكولوژيكي و زيست محيطي است كه شامل : از سطح 164 ميليون هكتــار وسعت كشور 90 ميليون هكتار يا 55 درصد مســاحت كشور را مراتع تشكيل مي دهند. 1- مراتع علفي ييلاقي 14 ميليون هكتار با توليــد متوسط 290 كيلو گرم قابــــــل برداشت در هكتار. 2- مراتع بوته زار با وضعيت ضعيف و متوســط 60 ميليـــون هكتار با توليد 92 كيلوگــــرم علوفه قابل برداشت در هكتار. 3- حاشيه كوير ( خيلي ضعيف ) با توليد بسيار كم 16 ميليــون هكتار با توليـــــــد متوسـط 25 كيلو گرم علوفه قابل برداشت در هكتار. ·         حفظ خاك و جلوگيري از فرسايش آن (60تا 70در صد) ·         تنظيم گردش آب در طبيعت (75 درصد روان آبهاي سطحي ) ·         حفظ ذخاير ژنتيكي گياهي و جانوري (80 تا 85 درصد تنوع گونه اي كشور) ·         ايجاد فضاي سبز و تلطيف هوا ·         تامين علوفه مورد نياز احشام عشايري و روستايي(حدود 40 درصد علوفه مورد نياز دامهاي كشور) ·         تامين بخشي از پروتئين مورد نياز كشور(بالغ بر 31 درصد گوشت قرمز توليدي  سالانه كشور) ·         توليد محصولاتي نظير گياهان دارويي ، صمغ ها و رزين ها ·         اكوتوريسم ·         تامين غذا و مامن وحوش و پرندگان وظايف دستگاه هاي اجرايي    ساماندهي جمعيت مازاد بهره برداران مرتع و ايجاد اشتغال براي آنها در ساير زيربخشهاي كشاورزي و بخشهاي صنعت، معدن و خدمات    حذف دام مازاد متكي به مرتع (46 ميليون واحد دامي)    تحول در نظام بهره برداري سنتي از مراتع   حمايت از تهيه و اجراي طرح هاي مرتع داري                 حمايت از كنترل پروانه هاي مرتع داري (چرا ) و اعمال مديريت چرا    ساماندهي عشاير   حمايت هاي اعتباري در غالب تسهيلات  تثبيت حقوق بهره برداران                ارزش زيست محيطي مرتع براساس مطالعات انجام شده ارزش يك هكتار مرتع در سال 232 دلار ميباشد ارزش غير علوفه اي پوشش گياهي مرتع معادل 75% است ارزش علوفه اي پوشش گياهي مرتع معادل 25%‌ است ارزش زيست محيطي در ايران بين 4 تا 8 برابر علوفه است   عوامل موثر در تخريب مراتع تعدد جمعيت بهره بهره بردارمرتعي(5.7 برابرظرفيت) چراي دام مازاد بر ظرفيت مرتع (2.5 برابر ظرفيت) عدم تعادل بين توليد علوفه كشور و دام موجود كه منجر به فشار مضاعف بيشتر به مراتع مي گردد.(9.3 ميليون تن T.D.N كمبود علوفه) چراي زود رس و بيش از حد از مراتع ( به طور متوسط دو برابر زمان مجاز چرايي) بوته كني جهت تامين سوخت ( حدود 300 هزار تن در سال) تبديل مراتع به ديمزارهاي كم بازده مشاعي بودن عرصه مرتع مورد بهره برداري و در نتيجه غير اقتصادي بودن واحد هاي بهره برداري فقر مالي و عدم توان سرمايه گذاري بهره برداران در اصلاح واحيا مراتع

مديريت  حوزه هاي آبخيز  را آبخيزداري   (Watershed Management)  مي نامند. اهداف زير را دنبال مي كند:

1- تامين آب شرب  و آب زراعي

2- جلوگيري از بروز فرسايش و سيل

3- كاهش ميزان رسوب

4- افزايش سطح سفره هاي آب زيرزميني

5- جلوگيري از تخريب پوشش گياهي

6- كنترل و بهينه سازي رودخانه ها و مخازن سدها

7- ايجاد شرايط مناسب براي زندگي حيات وحش و تفرجگاهها

بنابراين لزوم حفاظت از اين منابع  تنها در سايه استفاده از فارغ التحصيلان رشته مهندسي منابع طبيعي - مرتع و آبخيزداري امكان پذير است كه رسالت تربيت نيروي انساني در اين بخش بر عهده دانشگاهها و مراكز آموزش عالي است.

 در كشور نيز واحدهاي دانشگاه آزاد داراي اين رشته به شرح زير مي باشند:

الف - در مقطع كارشناسي

1- واحد ميبد در استان يزد         

 2 - واحد ارسنجان  در استان فارس

  3 - واحد نور در استان مازندران 

4 - واحد بافت در استان كرمان      

5 - واحد تربت جام در استان خراسان رضوي

6- واحد بندرعباس در استان هرمزگان

7- واحد فيروزآباد در استان فارس

ب - در مقطع كارداني

1 - واحد نيشابور در استان خراسان رضوي          

2- واحد اراك در استان مركزي         

3- واحد سوادكوه در استان مازندران (علمي كاربردي منابع طبيعي - مرتع)

4-  واحد بافت در استان كرمان      

5- واحد بروجرد

6- واحد خلخال

7- واحد اردستان

8- واحد سنندج

9- واحد قائم شهر

10- واحد گرگان

 ج - در مقطع كارشناسي ارشد مرتعداري و آبخيزداري

1 - واحد علوم و تحقيقات دانشگاه آزاد اسلامي در تهران  

همچنين دانشگاههاي دولتي داراي اين رشته در مقطع كارشناسي عبارتند از :

1 - دانشگاه صنعتي اصفهان           

2 - دانشگاه يزد

3- دانشگاه زابل

4- دانشگاه تهران(دانشكده منابع طبيعي و كشاورزي كرج)

5- دانشگاه مازندران (دانشكده منابع طبيعي و كشاورزي ساري)

6- دانشگاه گرگان(دانشگاه منابع طبيعي و كشاورزي گرگان)

7- دانشگاه شهيد چمران اهواز(دانشكده منابع طبيعي بهبهان)

8- دانشگاه كردستان

9- دانشگاه شيراز

10- دانشگاه اروميه

در مقطع كارداني دانشگاههاي دولتي

1- دانشگاه شهركرد

2- دانشگاه گرگان(دانشكده كشاورزي گنبد كاووس)

3- دانشگاه رازي كرمانشاه(دانشكده قصر شيرين)

4- دانشگاه شيراز(دانشكده داراب)

5 -دانشگاه بوعلي سينا همدان- مركز ملاير

6- دانشگاه ايلام

7- دانشگاه بيرجند

8- دانشگاه فردوسي مشهد - آموزشكده كشاورزي شيروان

در مقطع كارداني به كارشناسي

1- دانشگاه يزد(شاخه اردكان يزد)

2- دانشگاه گرگان

3- دانشگاه شيراز(دانشكده داراب)

درمقطع دكتري نيز در رشته هاي علوم مرتع و آبخيزداري نيز دانشگاههاي تهران، گرگان و دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم و تحقيقات اقدام به پذيرش دانشجو مي كنند.

گرايشهاي رشته مرتع و آبخيزداري در مقطع كارشناسي ارشد

مرتعداري         آبخيز داري             بيابان زدايي             مديريت مناطق بياباني           

   هواشناسي كشاورزي             مهندسي سوانح طبيعي               سنجش از دور      

دروس امتحاني رشته هاي كارشناسي ارشد   

1 - مرتعداري

نام دروس امتحاني	ضريب
زبان عمومي و تخصصي	2
حفاظت خاك و آبخيزداري	2
مرتعداري	3
اصلاح و توسعه مراتع	2
ا رزيابي و اندازه گيري مرتع	3
شناسايي گياهان مرتعي 1و 2	2

                                                                     

2- آبخيزداري

نام دروس امتحاني	ضريب
زبان عمومي و تخصصي	2
حفاظت خاك و آبخيزداري	3
مرتعداري	2
هيدرولوژي كاربردي	2
ژئومورفولوژي و زمين شناسي	3
جامعه شناسي روستايي	2

                     

3 - بيابان زدايي

نام دروس امتحاني	ضريب
زبان عمومي و تخصصي	2
حفاظت خاك	3
مرتعداري	2
هيدرولوژي	2
ژئومورفولوژي	3
خاكهاي مناطق خشك و نيمه خشك	2

4- مديريت مناطق بياباني

نام دروس امتحاني	ضريب
زبان عمومي و تخصصي	2
حفاظت خاك و آبخيزداري	2
طرح آزمايشات كشاورزي	2
اكولوژي عمومي	3
ژئومورفولوژي	2
رابطه آب و خاك و گياه	3

5- هواشناسي كشاورزي

نام دروس امتحاني	ضريب
زبان عمومي و تخصصي	2
رياضيات	3
آمار	3
هيدرولوژي	2
هواشنا سي	3
دروس كشاورزي(زراعت،باغباني، خاكشناسي، آبياري، گياهپزشكي)	2

5- مهندسي سوانح طبيعي

نام دروس امتحاني	ضريب
زبان عمومي و تخصصي	1
رياضيات مهندسي	1
مقاومت مصالح	1
هيدروليك	1
اقتصاد مهندسي	1
هيدرولوژي	1

       6- سنجش از دور و GIS

نام دروس امتحاني	ضريب
زبان عمومي و تخصصي	2
آمار و رياضيات	3
اصول تفسير عكسهاي هوايي	2
ژئومورفولوژي و جغرافياي زيستي	2
جغرافياي شهري و روستايي	2
هيدرواقليم	2

توجه :  متقاضيان علاقه مند به ادامه تحصيل در رشته هاي ديگر مي توانند به دفترچه راهنماي آزمون ورودي تحصيلات تكميلي كه هر سال منتشر مي شود، مراجعه فرمايند.